پس وقتى ما مىگوييم نظام ، نظام غايى است يعنى در طبيعت اشياء حركت به سوى هدف و غايت و انتخاب وجود دارد ، طبيعت مسخّر است . براى اينكه طبيعت در مسير خودش قرار بگيرد ، مقدمات و شرايطى از روى تصادف به وجود بيايد مانعى ندارد . اينها با اين اصل كه طبيعت يك مسير غايى و [ به سوى ] هدفى را طى مىكند منافات ندارد . تازه اينهايى هم كه ما به آن مىگوييم تصادف ، اين تصادفها هم نسبى است ، از يك نظر اينها تصادف است ، از يك نظر كلىتر و با يك ديد كلىتر اگر ما نگاه كنيم هيچ چيزى تصادف نيست ، همان تصادفها هم كه ما خيال مىكنيم تصادف است تصادف نيست . مثلا ببينيد ، ما تصادف اتومبيل را كه تصادف مىدانيم ، از نظر فكر رانندهء اتومبيل ، از نظر هدفى كه رانندهء اتومبيل دارد و از نظر هدفى كه آن عابر دارد تصادف است ، يعنى وقوع اين حادثه جزء هدف اين نيست ، جزء هدف آن هم نيست . اما از نظر نظام كلى عالم اينها اساسا تصادف نيست . از نظر نظام كلى عالم كه اگر يك فكر واردتر و دقيق‌ترى باشد [ مىبيند ] ، آن هم جزء نقشه است ، آن هم جزء هدف است . تصادف دانستن ناشى از جهل ماست . ما چيزى را وقتى نمىدانيم ، [ مىگوييم ] تصادف است . مثال اين جور ذكر مىكنند ، مىگويند يك وقت كسى مىداند اينجا در زير زمين آب وجود دارد يا مىداند مثلا اينجا گنجى مدفون است ، شروع مىكند چاهى را كندن و كندن تا به آن گنج مىرسد . اينجا مىگويند آيا اين حرف درست است كه من چاه را كندم و تصادفا به گنجى رسيدم ؟ نه ، من قبلا مىدانستم كه در اين نقطهء معين گنج وجود دارد يا مىدانستم آب وجود دارد و براى استخراج گنج يا به دست آوردن آب اين كار را كردم . اين تصادف نيست ، اما اگر همين كار را يك آدم جاهل بكند براى هدف ديگر [ از نظر او تصادف است ] . او اين چاه را مىكند ، مىخواهد كه يك چاه آبى ، فاضلابى در خانهء خودش داشته باشد ، اتفاقا سر پنج مترى به يك گنجى مىرسد مىگويد اين را من كندم ، تصادفا به گنجى رسيدم . از نظر آن كسى كه اين راه و اين مسير را مىداند و تمام خصوصيات را مىشناسد تصادف نيست ، از نظر آن كه نمىداند تصادف است . از اين جهت است كه اين تصادفها يك امر نسبى است ، يعنى در عالم هر چيزى كه در يك مسيرى قرار مىگيرد هدف دارد . اگر آن كه اين راه را طى مىكند بداند كه در اين مسير چه قرار گرفته است ، اين ديگر تصادف نيست . عالمى كه ما امروز مىبينيم و اينهمه تصادفات در اين عالم ( كه از نظر علم و اطلاعات محدود خودمان